 |
Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Do weryfikacji: Zygmunt Luksemburski był cesarzem dopiero od 1433 roku |
| Łuck | |||||
|
|||||
| Państwo |  Ukraina |
||||
| Obwód |  wołyński |
||||
| Burmistrz | Bohdan Szyba | ||||
| Powierzchnia | 41,61 km² | ||||
| Położenie | 50° 45' N 25° 19' E |
||||
| Wysokość | 174 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2009) • liczba ludności • gęstość |
209 285 5026 os./km² |
||||
| Nr kierunkowy | (+38) 3322 | ||||
| Kod pocztowy | 43000-43499 | ||||
| Miasta partnerskie |  Brześć Lublin Bielsk Podlaski Olsztyn Rzeszów Toruń Xiangtan Zamość Gori |
||||
|
Położenie na mapie Ukrainy
  Łuck
|
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Łuck (Łućk, ukr. Луцьк, łac. Luceoria, jid. לוצק) – miasto w zachodniej Ukrainie, stolica obwodu wołyńskiego, nad rzeką Styr (dopływ Prypeci). 202,5 tys. mieszkańców (2004).
Spis treści |
edytuj Historia
Pierwsza wzmianka o Łucku pochodzi z 1085. W 1073 Łuck wszedł w skład księstwa włodzimierskiego. W 1083 na miasto napadają Litwini i Jaćwingowie. W 1321 na Łuck napada Giedymin, osadza w nim swego starostę. W 1325 Lubart wznosi Zamek Dolny, Zamek Górny założony potem przez Olgierda lub Witolda. W 1366 wyprawa Kazimierza Wielkiego na Lubarta. W 1364 król Kazimierz Wielki ufundował biskupstwo wołyńskie z siedzibą biskupa najpierw we Włodzimierzu, a od początku XV w. w Łucku. Biskupstwo łuckie istniało de facto od 1375. Diecezja obejmowała pięć województw: wołyńskie, podlaskie, brasławskie, brzeskie i wielką część Rusi. Z czasem kościołem katedralnym został kościół pw. Św. Trójcy, wybudowany około 1425. W 1539 biskup Falczewski wzniósł kościół kamienny. W 1630 biskup Achacy Grochowski sprowadził do Łucka relikwie św. Recessa Męczennika, który stał się patronem miasta.
W 1429 na zamku w Łucku odbył się trwający od 6 stycznia przez 13 tygodni zjazd monarchów europejskich. Wśród obecnych w Łucku władców byli: wielki książę litewski – Witold; król Polski – Władysław II Jagiełło z królową Zofią; król niemiecki – Zygmunt Luksemburski z cesarzową; król duński – Eryk VII; wielki książę moskiewski – Wasyl Wasyliewicz (zięć Witolda); wielki mistrz zakonu krzyżackiego – Russdorff; mistrz inflancki – Cysse von Rutenberg; legat papieski; metropolita Rusi – Fockusz, chanowie Tatarów perekopskich i zawołżańskich; hospodar Wołoszczyzny; książęta mazowieccy, pomorscy, śląscy, twerscy i odojewscy, posłowie cesarza bizantyjskiego, Jana VIII Paleologa. Przedmiotem obrad był projekt obrony przeciwko grożącej Europie potędze Imperium Ottomańskiego. W 1431 po śmierci Witolda w Łucku zamknął się Świdrygiełło, gdzie go Polacy oblegali. W 1437 Świdrygiełło oddał Łuck Polsce.
Prawa miejskie Łuck otrzymał w 1432. Wśród ludności przeważali prawosławni różnych narodowości. W XV wieku miał Łuck tylko dwa kościoły katolickie (katedra i dominikanów) i 19 cerkwi. Oprócz katedry i kościoła parafialnego oo. Dominikanów, w Łucku wzniesiono kościoły: św. Jakuba, Bernardynów, Bonifratrów, Trynitarzy, Brygidek i cerkiew katedralna św. Jana Ewangelisty. Cerkiew pochodziła z XIII w. Pierwszym znanym historii (1326) łuckim biskupem prawosławnym był Teodozjusz. W 1585 władyką był Cyryl Terlecki, który w 1596 podpisał unię brzeską z kościołem katolickim i przysięgę posłuszeństwa papieżowi. Biskup Marcin Szyszkowski założył w Łucku Collegium Societatis Jesu, które znalazło siedzibę w pałacu odstąpionym przez Iwana Czartoryskiego, pierwszego katolika w rodzinie.
W dniach 4 czerwca - 7 czerwca 1916 r. pod Łuckiem rozegrała się jedna z największych bitew I wojny światowej na froncie wschodnim. Rosjanom w ramach ofensywy Brusiłowa (ros. Брусиловский прорыв) udało się przełamać front austriacki.
Na Wołyniu w maju 1919 r. Ukraińcy naddnieprzańscy Petlury stracili na rzecz Polski Łuck. 16 – 18 września 1920 r. Łuck zajęty przez wojska polskie po opuszczeniu przez Rosjan. Grupa gen. Stanisława Hallera oraz 6 armia dochodzi do linii Styru i Stochodu. Rozbita Armia Konna Budionnego zostaje wycofana z frontu. W mieście od 1921 roku stacjonował 24 Pułk Piechoty. W czasach I i II Rzeczypospolitej Łuck był siedzibą władz województwa wołyńskiego. 1 stycznia 1939 Łuck zamieszkiwało 39'000 osób w tym 17'500 Żydów i 13'500 Polaków). W całym powiecie łuckim żyło 316'970 ludzi, z tego 59% (187'000) Ukraińców, 19,5% (62'000) Polaków, 14% (44'000) Żydów oraz Czesi i Niemcy. W 1939 zaanektowany przez ZSRR jako część Zachodniej Ukrainy. Tysiące Polaków zostało przesiedlonych na Syberię.
Po niemieckim ataku na ZSRR NKWD zabiło ok. tysiąca więźniów, w tym wielu Polaków. W latach 1941-1944 pod okupacją niemiecką (jako część komisariatu Rzeszy Ukraina); na przedmieściach Łucka bandy i oddziały UPA dokonywały masowych okrutnych mordów na Polakach a domy ich palono.
1941–44 Niemcy przy udziale Ukraińców zamordowali ok. 20 tys. czyli zdecydowaną większość miejscowych Żydów. Po wojnie prawie wszystkich Polaków wysiedlono i zamknięto kościoły przerabiając je na magazyny.
W 1982 r. w katedrze łuckiej, wcześniej używanej jako skład węgla, zorganizowano muzeum ateizmu. W miejscu głównego ołtarza wykonano ekspozycję kosmos, wg projektu architekta miejskiego. Spowodowało to częściowe zniszczenie wystroju ołtarza oraz części mebli kościelnych. Zdemontowano ok. 20 cennych obrazów malarzy polskich i zagranicznych z XVIII-XIX w., z których większość nie powróciła już do katedry.
Miasto było centrum powiatu łuckiego. Jest siedzibą rzymsko-katolickiej diecezji łuckiej, dekanatu Łuck, garnizonu Łuck.Od 1991 Łuck znalazł się w granicach niepodległej Ukrainy jako siedziba władz obwodu wołyńskiego. W mieście działa Konsulat Generalny RP [1].
edytuj Zabytki Łucka
- Pokrowska cerkiew (Cerkiew pw. Opieki NMP), jedna y najstarszych świątyń Wołynia, ufundowana w XIII-XV w. przez wielkiego księcia Witolda. W cerkwi był umieszczony obraz MВ Wołyńskiej — dzieło XIII-XIV ст. (obecnie w zbiorach Narodowego Muzeum Sztuk Pięknych w Kijowie). Niegdyś świątynia pełniła rolę katedralnej unickiej cerkwi, obecnie – cerkiew katedralna Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego (ul. Daniela Halickiego 12).
- Cerkiew Katedralna pw. Św. Trójcy, 1752—1755. Dawny kościół Krzyża Św. przy klasztorze OO. Bernardynów. Cały zespół zaprojektował wybitny architekt jezuicki Paweł Giżycki. Po kasacie zakonu kościół przebudowano w latach 1877—1879 na sobór prawosławny. Obecnie — cerkiew katedralna Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (plac Teatralny).
- Klasztor bernardynów, 1752-1755, zbudowany na planie podkowy wokół świątyni klasztornej (Театральна площа).
- Klasztor dominikanów, ufundowany w roku 1390 р. przez Władysława Jagiełłę.Uległ kasacie rosyjskiej w roku 1847. Obecnie siedziba seminarium duchownego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego (ul. Dragomanowa).
- Klasztor trzynitarzy, 1729. Obecnie szpital wojskowy (ul. Lesi Ukrainki).
- Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, 1634. Działało tu Bractwo łuckie. W roku 1702 р. w krypcie cerkwi został pochowany poeta Daniel Bratkowski (plac Bracki Most).
- Klasztor i kolegium jezuickie, 1646 р. Wzniesiony wg projektu Benedetta Mollego. Mieścił się tu klasztor i kolegium, konwikt szlachecki oraz seminarium diecezjalne. Cały zespół włączony był do obwarowań Dolnego zamku (ul. Kafedralna 6).
- Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła, 1639, architekt Giacomo Briano. Obecnie czynny kościół katedralny Diecezji łuckiej(ul. Kafedralna).
- Dzwonnica, wzniesiona w roku 1539 przy starej katedrze łacińskiej pw. Św. Trójcy (ul. Kafedralna)
- Klasztor szarytek, XVII w. Zbudowany w miejscu dawnej katedry. Obecnie budynek zajmuje kuria biskupa katolickiego (ul. Katedralna 17).
- Wieża Czartoryskich, XV w., jedyna pozostałość po obwarowaniach Dolnego zamku (ul. Dragomanowa).
- Klasztor brygidek, 1624. Wzniesiony w stylu barokowym w miejscu pałacu Albrechta Radziwiłła – fundatora klasztoru. W r. 1846 р. klasztor został skasowany, najpierw mieściło się tu więzienie, a później – szkoła muzyczna. Obecnie znajduje się tu męski prawosławny klasztor Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (ul. Kafedralna 16).
- Synagoga, 1626-1629 r. Była elementem Dolnego zamku i odgrywała ważną rolę w systemie obrony miasta (ul. Daniela Halickiego 33).
- Zamek Lubarta, XIII-XIV w.
- Kircha luterańska, 1906-1907, zbudowana w stylu neogotyckim na fundamentach klasztoru karmelitów z 1764 r. Obecnie mieści się tu zbór baptystów (ul. Karaimska).
- Muzeum Ikony Wołyńskiej z unikatowymi zbiorami cennych zabytków malarstwa cerkiewnego. Wśród nich najstarsza zachowana na Ukrainie cudowna ikona Matki Bożej Chełmskiej z X-XI w. - jedna z najbardziej czczonych świątyń chrześcijańskich (ul. Jaroszczuka 5).
edytuj Transport
Dworzec kolejowy Łuck.
edytuj Sport
Przed wojną w mieście działało kilka polskich klubów piłkarskich, m.in. Policyjny KS Łuck(czterokrotni mistrz Wołynia).
Futbolnyj Klub Wołyń Łuck.
edytuj Fotogaleria
 Ulica Bratkowskiego i Katedra |
 Baszta Władycza |
 Krawężnik przedwojenny na dzisiejszej ulicy Bratkowskowo |
edytuj Ludzie związani z Łuckiem
- Ołeksa Ałmazow, ukraiński działacz wojskowy
- Janusz Bniewski, polski geolog
- Peter Bondra (ur.1968), słowacki hokeista, menedżer generalny reprezentacji Słowacji.
- Daniel Bratkowski (zm.1702), ukraiński poeta i działacz społeczny
- ks. Jan Buras, proboszcz rzymskokatolickiej parafii katedralnej, wikariusz generalny diecezji łuckiej.
- Alojzy Feliński (1771-1820), polski poeta i dramatopisarz.
- Zygmunt Szczęsny Feliński, święty, (1822-1895), arcybiskup warszawski, profesor Akademii Duchownej w Petersburgu.
- Halszka Hulewiczówna (1575-1642), działaczka społeczna, jedna z fundatorek Bractwa Kijowskiego
- ks. Ludwik Kamilewski, proboszcz łucki (1991-1999, dziekan w Łucku (1991-2000)
- Barbara Kasprowicz, (ur. 1936), choreograf, tancerka.
- Iow Kondzelewicz (1667-1740), hieromonach, malarz ikon.
- Bolesław Kontrym pseud. Żmudzin i in., (1898-1953) - szef Centrali Służby Śledczej i zastępca komendanta gł. Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa.
- Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887), polski pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny.
- Mikołaj Kruszewski, ur. 18 XII 1851, Łuck, zm. 12 XI 1887, Kazań, językoznawca.
- Pantelejmon Kulisz (1819—1897), ukraiński pisarz, poeta, etnograf, tłumacz.
- Modest Lewicki (1866-1932), ukraiński pisarz i publicysta.
- Stefan Lewiński (1736-1806), biskup unicki łucki .
- Wacław (Wiaczesław) Lipiński (1882-1931), ukraiński i polski historyk, publicysta.
- Lubart (Dymitr) (zm. 1384), książę włodzimierski i łucki, budowniczy zamku.
- Józef Łobodowski (1909—1988), polski poeta, pisarz i tłumacz. Redaktor czasopisma "Wołyń" w Łucku (1937-1938).
- ks. Augustyn Mednis (1932-2007), kustosz Muzeum Diecezjalnego w Łucku.
- Semen Nalewajko (Seweryn Nalewajko) (?-1597), kozacki ataman, przywódca powstania na Ukrainie w latach 1595-1596.
- Napoleon Orda (1807—1883), białoruski i polski rysownik, malarz, pianista i kompozytor.
- Ołena Pcziłka (właść. Olga Kosacz zd. Drahomanowa) (1849—1930), ukraińska pisarka, krytyk literacki, redaktor, wydawca. Matka Łesi Ukrainki, siostra Mychajła Drahomanowowa.
- Jurij Pokalczuk (1941-2008), ukraiński pisarz, tłumacz, naukowiec, doktor filologii, były dyrektor międzynarodowego oddziału Spółki Pisarzy Ukrainy.
- Albrecht Radziwiłł (1593-1656), Książę, ordynat na Ołyce i Nieświeżu, marszałek nadworny litewski, marszałek wielki litewski, starosta łucki.
- Florian Siwicki (ur. 1925), polski generał, szef Sztabu Generalnego LWP, jeden z autorów stanu wojennego w PRL, członek WRON.
- Cyryl Terlecki (пом. 1607), ukraiński duchowny prawosławny, współtwórca unii brzeskiej z 1596 r.
- Anatolij Tymoszczuk (ur.1979), ukraiński piłkarz.
- Łesia Ukrainka (Larysa Kosacz-Kwitka) (1871-1931), wybitna ukraińska poetka, pisarka i krytyk literacki.
- Gabriela Zapolska (1857-1921), polska dramatopisarka, powieściopisarka, publicystka i aktorka.
- Oksana Zabużko (ur. 1960), ukraińska pisarka, poetka i eseistka.
- Henryk Józewski (1892-1981), działacz państwowy II Rzeczypospolitej , artysta malarz, polski polityk i działacz niepodległościowy, wojewoda wołyński, wojewoda łódzki.
- Witold (1350-1430), wielki książę litewski.
- Iwan Wyhowski (zm.1664), hetman kozacki.
- Iwan Wyszeński (1545/1550— ok. 1620), ukraiński pisarz-polemista.
Przypisy
edytuj Źródła
- Dmytro Blazejowskyj, „Hierarchy of the Kyivan Church (861-1990)”, Romae 1990, passim.
- Ks. Kazimierz Dola, „Katalog arcybiskupów i biskupów rezydencjalnych eparchii polskich obrządku grecko-unickiego od Unii Brzeskiej (1596) do roku 1945”, [w:] „Historia Kościoła w Polsce” t. II 1764-1945, cz. 2 1918-1945, Poznań-Warszawa 1979, s. 304-311.
- Іриней Назарко. “Київські і галицькі митрополити: біографічні нариси (1590-1960)”. – Рим, 1960.
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Łucka
- Radziecka mapa topograficzna 1:100 000
- Zdjęcia z Łucka – stolicy Wołynia
- Obejrzyj film o Łucku
- Łuck w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.
- Zdjęcia z Łucka
- Konsulat Generalny RP w Łucku
|
||||||||||
|
|||||||||||
|
|||||||
